rozwiązanie prawne
Zamówienia publiczne zostały napisane na nowo. Uchwalona w dniu 11 września 2019 nowa ustawa Prawo zamówień publicznych, której przepisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2021 roku, wprowadza szereg wręcz rewolucyjnych zmian, od dawna wyczekiwanych przez firmy budowlane. Co się zmieniło i jakich ułatwień możemy się spodziewać?
Nowe prawo zamówień publicznych. Dobra wiadomość dla branży budowlanej
Nowe prawo zamówień publicznych – dalej PZP – przygotowane zostało przez resort przedsiębiorczości i technologii i śmiało można powiedzieć, że stanowi jedno z największych przedsięwzięć legislacyjnych ostatnich lat. Ustawa uchwalona przez Sejm dnia 11 września 2019 roku (Dz. U. 2019 poz. 2019), która wejdzie w życie od początku przyszłego roku, uchyla ustawę z 29 stycznia 2004 roku, wprowadzając szereg zmian, na które poruszający się na rynku budowlanym przedsiębiorcy czekali od dawna.
Prawo zamówień publicznych z 2004 roku, które było nowelizowane już około 60 razy, stało się nieczytelne, niejasne, skomplikowane w stosowaniu. Bardzo nieelastyczne i niedostosowane do wymogów rynku procedury sprawiały, że większość wykonawców niechętnie podchodziła do uczestniczenia w zamówieniach publicznych. Przeprowadzone badania wykazały, że chociażby w 2018 roku w aż 50% przetargów złożono tylko jedną ofertę.
Założenia nowej ustawy Prawo zamówień publicznych
Zgodnie z założeniami, jakie stawiali przed sobą twórcy ustawy, nowe PZP ma zadanie przede wszystkim zwiększyć konkurencyjność na rynku zamówień publicznych i zwiększyć dostęp do rynku zamówień publicznych małych i średnich przedsiębiorstw, które dotychczas stały raczej na straconej pozycji. Celem ustawy jest wprowadzenie lepszego, sprawniejszego i skuteczniejszego zarządzania całym procesem zakupowym, a także poprawa na linii współpracy zamawiający – wykonawca. Twórcy projektu stawiali sobie za cel usprawnienie systemu odwoławczego i systemu kontroli. Nowa ustawa ma też pozwolić na identyfikację zamówień strategicznych oraz innowacyjnych.
Autorzy nowych rozwiązań wzorowali się na mechanizmach, które sprawdzają się w sektorze prywatnym. Zależało im, aby nowe przepisy wzmocniły pozycję wykonawców, ale i podwykonawców, a zamawiający mogli wybrać ofertę, która jest nie tyle najtańsza, co najkorzystniejsza. Nowe przepisy dają większą elastyczność, uniemożliwiają nakładanie kar umownych za niewykonanie zobowiązania, jeśli nie wynika ono z winy wykonawcy, obniżają opłaty sądowe od skarg, otworzą dostęp do zamówień publicznych również małym i średnim firmom, ograniczają formalności w postępowaniach niekonkurencyjnych, wprowadzają elektronizację zamówień poniżej progów unijnych – zapewniają cały szereg ułatwień, które zadowolą zarówno zamawiających, jak i wykonawców i podwykonawców.
Kluczowe zmiany w projekcie nowego prawa zamówień publicznych
Zgodnie z deklaracjami przedstawicieli resortu przedsiębiorczości regulowania zawarte w projekcie nowego prawa zamówień publicznych odpowiadają przede wszystkim na potrzebę efektywności, przejrzystości, spójności rozwiązań. Uwzględniają rolę sektora zamówień publicznych w polityce państwa, jak i potrzebę wsparcia mniejszych wykonawców oraz promowania i wdrażania nowoczesnych i innowacyjnych rozwiązań. Zmierzają do zapewnienia większej konkurencyjności i likwidacji barier. Poniżej wskażemy najważniejsze rozwiązania.
Progi unijne – procedura uproszczona i elektronizacja
Ustawa PZP przewiduje, podobnie jak poprzednio obowiązujące regulacje, wprowadzenie szacunkowej kwoty wartości zamówienia publicznego, do której to kwoty zamawiający będzie mógł skorzystać z tzw. procedury uproszczonej.
Tzw. progi unijne dla zamówień publicznych są aktualizowane w aktach wykonawczych Komisji Europejskiej, wydawanych na podstawie unijnych dyrektyw. Progi te na gruncie rodzimego prawa regulowane są na podstawie rozporządzeń Ministra Rozwoju. Aktualne rozporządzenie w sprawie kwot wartości zamówień oraz konkursów, od których uzależniony jest obowiązek przekazywania ogłoszeń Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej, wydany został w dniu 16 grudnia 2019 roku – weszło w życie z dniem 1 stycznia 2020 roku. I tak w przypadku klasycznych zamówień lub konkursów próg unijny wynosi równowartość kwoty 30.000 euro, czyli 130.000 złotych.
Zgodnie z art. 266 nowej ustawy PZP do przygotowania i prowadzenia postępowań o udzielenie zamówienia klasycznego o wartości nieprzewyższającej unijnych progów stosuje się przepisy działu III oraz działu II ustawy. Najważniejsze z przewidzianych tam ułatwień dotyczyły będą trybów – uproszczonych, rzecz jasna – udzielania zamówień, ogłoszeń zamieszczanych w Biuletynie Zamówień Publicznych, kwalifikacji podmiotowej wykonawców czy wyboru najkorzystniejszej oferty.
W postępowaniach o udzielenie zamówienia poniżej progów unijnych zamawiający musi komunikować się z wykonawcami wyłącznie drogą elektroniczną. Obecnie obowiązek elektronizacji dotyczy postępowań prowadzonych przez centralnego zamawiającego, a także postępowań, w których wartość zamówienia jest równa lub wyższa niż progi unijne. Od 1 stycznia 2021 roku dojdzie więc do poszerzenia tej zasady.
Zasada efektywności
Od 1 stycznia 2021 roku przetargi mają być nakierowane na to, aby wybrana została oferta nie tyle najtańsza, co najkorzystniejsza. W efekcie ma powstać produkt najlepszej jakości, którego cena ma być konkurencyjna. Aby zasadę efektywności wcielić w życie, podmioty publiczne będą musiały dokonywać analizy swoich potrzeb i możliwych rozwiązań. Zamówienia mają być udzielane w sposób, który zapewni najlepszą jakość zamówienia w stosunku do środków, które mogą zostać na nie przeznaczone.
Poza wprowadzeniem tej dyrektywy, co do zasady dotychczasowy katalog zasad udzielania zamówień publicznych nie zmienił się. Zrezygnowano za to z zasady przetargowego sposobu udzielania zamówień publicznych, otwierając drogę do stosowania procedur negocjacyjnych.
Nowe definicje ustawowe
W projekcie nowego PZP przewidziano także uzupełnienie słownika wyrażeń ustawowych. Dodano definicje pojęć udzielenia zamówienia, warunków zamówienia, zamówień klasycznych, zamówień na usługi społeczne i inne szczególne usługi, zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa, dokumentów zamówienia, innowacji, łańcucha dostaw, pisemności, a także podmiotowych i przedmiotowych środków dowodowych.
Regulacje dotyczące umowy w sprawie zamówienia publicznego
Nowa ustawa wprowadza szereg regulacji, które mają porządkować kwestię formułowania postanowień umownych w sprawach zamówień publicznych. Regulacje te mają na celu przede wszystkim ograniczenie powszechnego zjawiska jednostronnego, arbitralnego kształtowania postanowień umów przez zamawiających, często w sposób mechaniczny, niekorzystny dla wykonawców.
W celu eliminacji tego zjawiska i poprawy sytuacji wykonawców wprowadzono, między innymi:
• katalog klauzul abuzywnych – projektowane postanowienia umowne nie mogą wprowadzać chociażby odpowiedzialności wykonawcy za opóźnienie, które nie jest zawinione; nie mogą przewidywać naliczania kar umownych za zachowania niezwiązane z samym przedmiotem umowy; nie mogą przewidywać odpowiedzialności wykonawcy za okoliczności, za które wyłączną odpowiedzialność ponosi zamawiający; nie będzie też możliwości ograniczania zakresu zamówienia przez zamawiającego bez podania minimalnej wartości bądź wielkości świadczenia stron;
• katalog postanowień obowiązkowych – to chociażby termin wykonania zamówienia (w dniach, miesiącach, latach), warunki płatności – wypłata wynagrodzenia w częściach czy udzielanie zaliczek, limitowanie kar umownych; obligatoryjna będzie klauzula dotycząca zmiany wysokości wynagrodzenia w przypadku zmiany cen materiałów lub kosztów związanych z realizacją zamówienia, jeżeli umowa zawarta jest na okres dłuższy niż 12 miesięcy;
• zmiany dotyczące maksymalnej wysokości zabezpieczenia należytego wykonania umowy;
• obowiązek przygotowania raportu z realizacji zamówienia przez zamawiającego.
Wzmocnienie pozycji podwykonawcy
Ważną zmianą jest wprowadzenie zasady, że umowa z podwykonawcą nie może zawierać postanowień kształtujących jego prawa i obowiązki w sposób mniej korzystny, niż są one ukształtowane dla wykonawcy. Następuje więc zrównanie pozycji wykonawcy z podwykonawcą.
Omówienie wszystkich zmian wprowadzonych nową ustawą PZP przekracza ramy tego artykułu. Dość wspomnieć, że wprowadzono także szereg ułatwień dotyczących także zmiany treści umowy, powołano Komitet ds. kontroli w zamówieniach publicznych, usprawniono postępowanie odwoławcze, wprowadzono regulacje dotyczące postępowań polubownych. Uczyniono wystarczająco, by zrewolucjonizować rynek zamówień publicznych. Najbliższe lata pokażą, jak rozwiązania te sprawdzają się w praktyce. Jeśli masz jakiekolwiek pytania dotyczące zmian w zakresie zamówień publicznych, zapraszamy do kontaktu.
