rozwiązanie prawne
Kara za wstawienie okna bez pozwolenia nie jest – wbrew pozorom – sprawą bagatelną. Nie chodzi tu o wymianę stolarki albo stłuczonych szyb. Wstawienie okna w znaczeniu omawianym w artykule to to samo, co wybicie otworu okiennego. Zwykle następuje to w ścianie nośnej, a zatem wykonanie otworu pod okno wpływa na parametry techniczne całej budowli. Nie bez przyczyny tego rodzaju pracami interesuje się prawo budowlane.
Kara za wstawienie okna bez pozwolenia: aktualny stan prawny
W perspektywie obsługi prawnej inwestycji problematyka kary za wstawienie okna bez pozwolenia ma spore znaczenie. By wskazać, jakie regulacje znajdują zastosowanie w takich przypadkach, trzeba sięgnąć do przepisów ustawy Prawo budowlane (dalej podano tylko numer artykułów) oraz dorobku sądów administracyjnych.
Verba legis i judykatura
Wybicie okna jest ingerencją w ścianę nośną, prowadzi tym samym do zmiany parametrów budynku. W takich sytuacjach mamy do czynienia z przebudową.
Przebudowa to wykonywanie robót budowlanych, których efektem jest zmiana parametrów technicznych bądź użytkowych już istniejącego obiektu. Art. 3 pkt 7a wskazuje wyraźnie, że nie mamy do czynienia z przebudową (słowa „z wyjątkiem”), gdy zmianie ulegają tzw. charakterystyczne parametry obiektu. Zaliczono do nich kubaturę, powierzchnię zabudowy, długość, szerokość oraz wysokość budynku albo innego obiektu oraz liczbę kondygnacji (art. 3 pkt 7a ustawy Prawo budowlane). Wybicie otworów pod okna nie wpływa na te parametry.
Istotne rozróżnienia
Przebudowę trzeba odróżnić od remontu. Remont to prowadzenie w już istniejącym obiekcie robót, przywracających jego stan pierwotny (art. 3 pkt 8). Ani remont, ani przebudowa nie są tym samym, co tzw. bieżąca konserwacja (ibidem).
Należy zwrócić uwagę, iż przebudowa ma miejsce także, gdy w miejscu wybicia znajdowało się kiedyś okno, które następnie zamurowano. Nie ma znaczenia np. to, że takie okno istniało w budynku przez wiele lat albo że gdy wznoszono budynek, umiejscowienie okien odpowiadało prawu, np. przepisom obowiązującym w XIX w. (por. wyroki NSA z 1 sierpnia 2013 r., II OSK 746/12 oraz z 29 czerwca 2000 r., II SA/Gd 414/98). Samowolne usuwanie zamurowania nie jest dopuszczalne. Można tu dostrzec analogię do braku podstaw do uznania odbudowy budynku, np. po pożarze, za remont (inwestorzy czasami próbują iść tym tropem). Sądy traktują rozbiórkę i wybudowanie obiektu w tym samym miejscu, nawet o identycznych gabarytach, jako budowę, nie zaś odtworzenie stanu pierwotnego (wyr. NSA z 29 marca 2001 r., SA/Bk 852/00).
Konsekwencje zaniechań: ignorantia iuris nocet
Mimo sporej listy wyjątków ujętych w art. 29, roboty budowlane (nie tylko budowę, lecz i przebudowę, rozbudowę, itd.) można w zasadzie rozpocząć jedynie w oparciu o pozwolenie na budowę (art. 28 ust. 1). W wielu wypadkach konieczne jest tylko zgłoszenie. Przykładowo, zgłoszenia wymaga prowadzenie robót, które polegają na przebudowie elementów konstrukcyjnych oraz przegród zewnętrznych (ściany, dach) jednorodzinnych budynków mieszkalnych, o ile efektem przebudowy nie jest zwiększenie obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na które jest on usytuowany (art. 29 ust. 3 pkt 1).
Wybicie okna w ścianie zmienia parametry budynku, stanowiąc jego przebudowę. Wobec tego konieczne jest pozwolenie na budowę bądź – o ile expressis verbis przewidują to przepisy – zgłoszenie (zob. wyr. NSA z 1 sierpnia 2013 r., II OSK 746/12 oraz z 29 czerwca 2000 r., II SA/Gd 414/98). Zgłoszenie będzie wystarczające, gdy – zgodnie z zacytowanym wyżej przepisem – przebudowa w postaci wstawienia okna nie powoduje zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę inwestycyjną.
Wykonanie robót bez pozwolenia lub zgłoszenia oznacza samowolę budowlaną. Dotyczy to również przebudowy polegającej na wybiciu otworu pod okno. Nadzór budowlany dysponuje narzędziami prawnymi pozwalającymi na likwidację tego typu samowoli (zob. art. 50 i n.). Przywrócenie stanu poprzedniego może nastąpić, np.: przez zamurowanie otworu okiennego, prowadząc tym samym do udaremnienia planów inwestora.
Kara za wstawienie okna bez pozwolenia w świetle art. 93 Prawa budowlanego
Kary za wstawienie okna bez pozwolenia nie można utożsamiać ani z opłatą legalizacyjną z art. 49, ani obciążeniem kosztami wykonania decyzji nakazującej, np. doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem (art. 52). Ustawa Prawo budowlane przewiduje karalność samowoli budowlanej. Dotyczy to sytuacji, gdy prace zostały zrealizowane bez wymaganego pozwolenia na budowę bądź bez zgłoszenia. Penalizacji podlega między innymi przebudowa bez wymaganego zgłoszenia.
Czyn taki stanowi wykroczenie i jest zagrożony karą grzywny.
Kiedy inwestor dopuszcza się wykroczenia?
Zgodnie z art. 93 pkt 2a, grzywna grozi za wykonywanie robót budowlanych z naruszeniem art. 28 ust. 1 (brak pozwolenia) oraz art. 29 ust. 1, 3, 6, 7 (brak zgłoszenia, m.in. przebudowy). Art. 93 pkt 2a wprowadzono ustawą nowelizującą z dnia 13 lutego 2020r., która weszła w życie w dniu 19 września 2020r. Przed nowelizacją samowola budowlana stanowiła przestępstwo z art. 90 ustawy Prawo budowlane.
Nowelizacja uchyliła art. 90, który traktował samowolę budowlaną jako przestępstwo. Ratio legis zmiany była dość niska szkodliwość społeczna penalizowanych czynów.
Aktualnie z grzywną powinien się liczyć również ten, kto wykonuje roboty budowlane w sposób, który nie odpowiada ustaleniom i warunkom określonym w zgłoszeniu (pozwoleniu) oraz w znajdujących zastosowanie w sprawie przepisach (np. warunkach technicznych). Taka sama sankcja grozi w razie realizacji robót w sposób odbiegający w istotnym zakresie od zatwierdzonego projektu (art. 93 pkt 6). Sprawcą wykroczenia może być inwestor (jeśli wykonuje roboty w systemie gospodarczym) oraz kierownik budowy albo robót.
Kara grozi także temu, kto w sytuacjach określonych w art. 48 ust. 1 (samowolna budowa) oraz art. 50 ust. 1 pkt 1 i 2 (inne roboty bez zezwolenia) prowadzi prace budowlane (art. 93 pkt 13). Penalizowana jest samowola jako taka, a nie jedynie brak podporządkowania się nakazom zawartym, np. w postanowieniu o wstrzymaniu robót (wyrok SN z 25 czerwca 1996 r., V KKN 43/69). Odpowiedzialność na podstawie art. 93 pkt 13 nie zależy od tego, czy w toku robót wydano postanowienie o ich wstrzymaniu. Znaczenie ma to, czy prace wykonywano bez pozwolenia lub zgłoszenia (uchwała SN z 27 lutego 2001 r., I KZP 1/01).
Co mówi kodeks?
Każde z wykroczeń z art. 93 zagrożone jest karą grzywny. Wymierza się ją w wysokości od 20 do 5 000 zł (art. 24 § 1 k.w.).
Wykroczenie można popełnić umyślnie bądź nieumyślnie, o ile ustawa nie przewiduje odpowiedzialności jedynie za wykroczenie umyślne (art. 5 k.w.). Art. 93 nie mówi nic o możliwości popełnienia wykroczeń jedynie umyślnie, a zatem w grę wchodzi także nieumyślność sprawcy.
Na zakończenie należy wskazać, że przedawnienie karalności następuje, gdy od chwili popełnienia wykroczenia minie rok. Jeśli w tym czasie rozpoczęło się postępowanie, termin wynosi dwa lata od chwili czynu (art. 45 k.w.).
Uiszczenie kary grzywny za wykroczenie nie legalizuje samowoli budowlanej. Inwestor samowoli ponosi dwie niezależne odpowiedzialności: za wykroczenie i na gruncie przepisów prawa budowlanego (konieczność legalizacji bądź przywrócenia stanu poprzedniego).
