rozwiązanie prawne
Wcinka do wodociągu to tyle, co włączenie przyłącza wodociągowego do sieci. Nawiertka to natomiast część armatury, która wraz z trójnikiem służy do podłączenia wspomnianego przyłącza. Nawiertkę montuje się do rurociągu doprowadzającego wodę z wykorzystaniem obejmy. Mocuje się ją śrubami. Dzięki temu można podłączać nowo wykonane przyłącza bez wyłączania rurociągu z eksploatacji. Wystarczy wywiercenie w nim otworu. Rura może być pod ciśnieniem wody płynącej wewnątrz.
Kto powinien pokryć koszty wykonania wcinki do wodociągu i zakupu nawiertki?
Przedsiębiorstwa przesyłowe próbują niekiedy obciążać kosztami wykonania wcinki do wodociągu i zakupu nawiertki podmiot przyłączany do sieci (np. inwestora indywidualnego, który budował dom lub budynki gospodarskie). Jeszcze niedawno była to praktyka stosowana w wielu gminach. Mimo to, już na wiele lat przed zmianą przepisów w 2020 roku (o której niżej) orzecznictwo Prezesa UOKiK jednoznacznie stwierdzało, że koszty wcinki i nawiertki nie mogą obciążać odbiorcy usług (zob. np. decyzja Prezesa UOKiK z 6 sierpnia 2014 r. nr RPZ-16/2014, decyzja Prezesa UOKiK z 30 XII 2008 r. nr RKR-47/2008). Takiemu ujęciu odpowiadają także nowe rozwiązania prawne. Jednak zanim poświęcimy im uwagę, chcemy powiedzieć także parę słów o podejściu sądów do kwestii rozliczeń za podłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej.
Co mówi judykatura?
Stanowisko korzystne dla obiorcy wody opiera się na następującej argumentacji. Włączenie do sieci, czyli właśnie interesująca nas „wcinka” następuje zwykle poza granicami nieruchomości należącej do odbiorcy usługi. Wobec tego nie może stać się ono własnością odbiorcy. Odcinek sieci od granicy nieruchomości odbiorcy do miejsca włączenia do sieci wodociągowej (w tym sama wcinka, nawiertka itd.) stanowią fragment sieci. Sieć ta natomiast stanowi własność przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego lub gminy (jeżeli przedsiębiorstwo nie ma podmiotowości prawnej, lecz jest jedynie gminną jednostką organizacyjną).
Właśnie taki tok rozumowania doczekał się potwierdzenia w wyrokach sądów powszechnych. Jako przykład można powołać orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który stoi na stanowisku, że włączenie do sieci jest realizowane na sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej stanowiącej własność przedsiębiorstwa wod.-kan. (np. wyrok z 24 października 2013r., VI ACa 164/13, z 30 X 2009r. VI ACa 461/09 zob też wyrok z 10 stycznia 2019 r., VII AGa 1710/18).
Koszty wykonania wcinki do wodociągu: co mówią przepisy?
Duże znaczenie dla kwestii rozliczeń związanych z wykonaniem wcinki do wodociągu miała dokonana w lutym 2020 roku nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i o odprowadzaniu ścieków (dalej: ustawa).
Nowe prawo
Właśnie wtedy dodano art. 19a ustawy. Przepis ten normuje głównie warunki przyłączenia posesji do sieci wodociągowej. Wcześniej w ustawie nie było podobnego uregulowania, a przestawione wyżej stanowiska Prezesa UOKiK oraz judykatury będą mieć znaczenie dla interpretacji art. 19a w praktyce.
Nas interesuje zwłaszcza art. 19a ust. 10. Stanowi on expressis verbis, że nie można pobierać opłat za dwa rodzaje czynności zakładu wodociągowego. Pierwsza z nich to wydanie i m.in. zmiana oraz przeniesienie na kogo innego warunków przyłączenia do sieci gminnej. Druga to odbiór przyłącza wodociągowego bądź kanalizacyjnego przez przedsiębiorstwo wod.-kan. oraz włączenie przyłącza (tak wodociągowego, jak i kanalizacyjnego) do sieci. Przepis wyklucza także pobieranie opłat za związane z tym zezwolenia.
Rozbieżności w doktrynie
Może się zatem wydawać, ze nowe unormowanie ujmuje w formę przepisów istotę wskazanych wyżej twierdzeń Prezesa UOKiK i poglądów orzecznictwa. Mimo to, np. prof. Bartosz Rakoczy zauważa, że interesujący nas przepis nie normuje wcale kwestii kosztów. Jego zdaniem chodzi jedynie o kwestie opłaty sensu stricto (daniny publicznej, podobnej np. do opłaty skarbowej). Zdaniem Autora art. 19a ust. 10 nie wprowadza zakazu wynagrodzenia za wykonanie prac wodociągowych w oparciu o stosunki prawa cywilnego (czyli umowę). Na wysokość tak pojmowanego wynagrodzenia (można je zwać i opłatą) będą składać się przede wszystkim koszty poniesione przez gminny zakład wodociągowy.
Henryk Palarz zwraca jednak uwagę, że art. 19a ust. 10 dotyczy nie tylko opłat w sensie administracyjnym, lecz ustalonych przez przedsiębiorstwo stawek zawartych w „prywatnym” cenniku, dotyczącym umów o podłączenie do sieci itp. To właśnie z nich powinny być usunięte opłaty (innymi słowy: ceny, stawki) związane z przyłączeniem do sieci. Z pewnością dzięki takiej wykładni pozycja osoby potrzebującej dostępu do wody (a zatem muszącej korzystać z usług de facto lokalnego monopolisty, ew. myśleć budowie studni) wzmacnia się. Taka interpretacja art. 19a ustawy odpowiada także stanowisku judykatury i Prezesa UOKiK opisanemu przez nas powyżej.
