rozwiązanie prawne
Koszt za zajęcie pasa drogowego to przede wszystkim opłata pobierana w oparciu o przepisy ustawy o drogach publicznych. Z kosztami trzeba liczyć się nie tylko w razie zajęcia całości pasa, lecz także jedynie części, np. chodnika przy jezdni. Oprócz opłaty, konieczne jest też uzyskanie zezwolenia zarządcy danej drogi. Przybiera ono formę decyzji administracyjnej.
Zajęcie pasa drogowego i jego koszt: jaki organ ustala stawki opłat?
W praktyce, w kwestii zajęcia pasa drogowego i kosztów z tym związanym podstawowe znaczenie ma art. 40 ustawy o drogach publicznych (dalej: ustawa). Jest to przepis rozbudowany, ma też za sobą sporo nowelizacji. Z tego względu warto poświęcić mu nieco uwagi. Dzięki temu jego zrozumienie nie będzie powodować większych trudności.
Podzielone kompetencje
Jak wskazuje art. 40 ust. 7 i 8 ustawy, stawki opłat za zajęcie pasa drogowego ustala:
1) minister właściwy do spraw transportu – dotyczy to opłat za zajęcie pasa drogowego, dla którego zarządcą jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad; ustalenie następuje w formie rozporządzenia,
2) organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (odpowiednio: rada gminy, rada powiatu) – co do dróg, dla których zarządcą jest dana jednostka samorządu terytorialnego (gmina wiejska, miejska, powiat ziemski itd.); ustalenie stawek ma formę uchwały, zatem aktu typowego dla organów kolegialnych.
Stawki interesującej nas opłaty ustalane są za zajęcie 1 m2 pasa drogi.
Stawki maksymalne
Ustawa przewiduje ograniczenia swobody decyzyjnej władz publicznych. Dotyczy to zarówno ministra, jak i samorządu. Wobec tego, gmina lub inna jednostka samorządu terytorialnego nie może dowolnie ustalać wielkości stawek opłaty za zajęcie pasa drogowego. Ustawa wprowadza maksymalne stawki, które wynoszą 10 zł za jeden dzień lub 200 zł – w zależności od celu, na jaki pas drogi został zajęty (zob. art. 40 ust. 7 i 8 ustawy).
Jak wskazuje art. 40 ust. 8 w aktualnym brzmieniu, maksymalna stawka 10 zł za jeden dzień dotyczy sytuacji, gdy pas drogi został zajęty:
• w celu prowadzenia robót w pasie drogowym;
• w niektórych innych sytuacjach, gdy następuje zajęcie pasa drogowego (zob. art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy);
• w celu umieszczania tzw. urządzeń obcych innych niż liniowe urządzenia obce (zob. art. 40 ust. 6 oraz ust. 2 pkt 3 ustawy).
Z kolei w sytuacji, gdy pas drogi jest zajęty w celu umieszczenia w nim tzw. liniowego urządzenia obcego, maksymalna stawka może wynosić 200 zł. (zob. art. 40 ust. 5 oraz ust. 2 pkt 3 ustawy).
Szczególne rozwiązania
Warto zauważyć, że de lege lata, gdy mamy do czynienia z obiektami lub urządzeniami infrastruktury telekomunikacyjnej, stawki opłat, o których mowa w art. 40 ust. 4 i 6, są dodatkowo ograniczone, bowiem nie mogą wynosić więcej niż 20 gr za dzień zajęcia pasa drogowego. Stawki opłaty z art. 40 ust. 5 nie mogą zaś przekraczać wówczas 20 zł (art. 40 ust. 8 in fine ustawy). Mamy tu zatem do czynienia z preferencją, która ma sprzyjać rozwojowi, np. sieci światłowodowych.
Dobrze wiedzieć, że opłat za zajęcie pasa drogowego przewidzianych dla instalowania urządzeń obcych nie można pobierać od linii elektroenergetycznych lub linii telekomunikacyjnych, które umieszczone są w kanalizacji kablowej (art. 40 ust. 6c).
Dotkliwy mnożnik
Należy pamiętać, że za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia lub zajmowanie go po terminie wskazanym przez zarządcę danej drogi grozi kara administracyjna. Jest ona dotkliwa, gdyż wynosi dziesięciokrotność należnej w danej sytuacji opłaty (art. 40 ust. 12 ustawy). Odpowiedzialność za zajęcie pasa drogowego jest ujęta obiektywnie – nie zależy od ewentualnej winy ukaranego. Dla wysokości kary znaczenie ma tylko sam fakt zajęcia pasa contra legem (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z 27 lutego 2025 r., III SA/Łd 911/24). Mimo to, dzięki znajomości przepisów, w tym dotyczących omawianych przez nas opłat, z pewnością uda się uniknąć sankcji z art. 40 ust. 12.
Obce urządzenia – co to takiego?
Dodajmy w tym miejscu, że pojawiające się w art. 40 określenie „urządzenie obce” doczekało się – podobnie jak np. droga czy pas drogowy – definicji legalnej. Zgodnie z art. 4 pkt 2b ustawy, urządzenie obce to tyle, co obiekt albo urządzenie, które nie jest związane funkcjonalnie z ruchem drogowym bądź z samą drogą. Jak wskazuje expressis verbis art. 4, za urządzenie obce nie może być uznany kanał technologiczny. Ponadto definicja zalicza do urządzeń obcych także obiekty albo urządzenia budowlane, w tym m.in. wodociągowe, cieplne lub elektroenergetyczne. Jest to wyliczenie przykładowe (wskazują na to słowa „w szczególności”). Zasadniczym kryterium zaliczenia obiektu do urządzeń obcych jest ich brak wspomnianego związku funkcjonalnego z drogą. Można zatem powiedzieć, że urządzenia obce są kategorią przeciwstawną wobec urządzeń drogi. Te ostatnie są zawsze związane funkcjonalnie z drogą albo ruchem na niej (art. 4 pkt 2a ustawy).
Od czego zależy koszt zajęcia pasa drogowego?
Przy ustalaniu kosztu zajęcia pasa drogowego należy uwzględnić:
1. kategorię drogi, której pas drogowy będzie zajęty;
2. część drogi, która będzie zajęta;
3. procentową wielkość zajmowanej szerokości jezdni;
4. rodzaj zajęcia pasa drogowego;
5. rodzaj urządzenia obcego umieszczonego w pasie drogowym.
Wynika to z art. 40 ust. 9 ustawy.
Wiążące kryteria
Tylko powyższe okoliczności, mogą być uwzględniane przy ustalaniu wielkości opłaty. Nie jest dopuszczalne, by jej wysokość była uzależniana od innych czynników. Organy administracji, czy to rządowej, czy samorządowej, nie mogą stosować tu „kreatywnej wykładni” czy analogii, pozwalającej im na przypisywanie sobie kompetencji nie wynikających wyraźne z tekstu prawa.
Wobec tego należy zwrócić uwagę, że nie można np.: różnicować stawek opłat ze względu na kategorie podmiotów czy na treść reklamy umieszczanej w pasie drogowym (wyrok WSA we Wrocławiu z 2 lutego 2006 r., IV SA/Wr 465/04, Wojewoda Dolnośląski w rozstrzygnięciu nadzorczym z 19 stycznia 2006 r., znak PN.II.0911-10/29/06).
Jeżeli rada gminy (miasta) albo rada powiatu w uchwale ustali wielkość opłat z naruszeniem art. 40 ust. 9 ustawy o drogach publicznych, to możliwe jest stwierdzenie jej nieważności.
Jak obliczyć należność?
Wysokość konkretnej opłaty to iloczyn: zajętej powierzchni, stawki opłaty właściwej dla danego przypadku i czasu zajęcia pasa drogowego (liczonego w dniach lub w latach). Obowiązują przy tym zasady:
• liczbę zajętych metrów kwadratowych zawsze zaokrągla się w górę, do pełnych metrów kwadratowych (zob. art. 40 ust. 10 ustawy);
• zajęcie powierzchni mniejszej niż 1 m2 jest traktowane jako zajęcie 1 m2;
• zajęcia pasa drogowego na okres krótszy niż 24 godziny jest traktowane jako zajęcie go na pełen 1 dzień.
Szerzej na ten temat piszemy w artykule „Opłata za zajęcie pasa drogowego”. Dzięki zapoznaniu się z oboma tekstami, będziesz miał lepszy obraz aktualnego stanu prawnego.
